Naciśnij Enter, żeby zobaczyć wyniki wyszukiwania

Farmakologia w pigułce, czyli co student optometrii i przyszły optometrysta powinien wiedzieć na temat leków stosowanych w diagnostyce okulistycznej

W diagnostyce okulistycznej stosowanych jest wiele substancji podawanych do worka spojówkowego. Każdy optometrysta, jako specjalista wielokrotnie współpracujący z lekarzem okulistą oraz zajmujący się układem wzrokowym, powinien znać ich działanie. Bardzo często pisaliście do nas, że pozyskiwanie wiedzy z pogranicza optometrii oraz okulistyki jest najtrudniejsze – z powodu problemów z jej dostępnością, czy złożonością. Postaramy się ją Wam stopniowo uporządkować.

Zaczynając od podstaw farmakologii okulistycznej, warto przypomnieć, że w diagnostyce można wyróżnić podstawowe trzy typy substancji: barwniki, leki znieczulające oraz leki rozszerzające źrenicę.

Pierwsza, najbardziej popularna w optometrii grupa jest z pewnością wszystkim dobrze znana. Należy do niej np. sól sodowa fluoresceiny, pomarańczowo-żółty barwnik rozpuszczalny w wodzie, który po oświetleniu w lampie szczelinowej wiązką światła z użyciem filtru kobaltowego, zmienia barwę na zieloną.
Zastosowanie: do wykrywania uszkodzeń powierzchni rogówki (po zastosowaniu następuje wybarwienie uszkodzonego nabłonka).

Sposób podania: kropla jałowej wody lub soli fizjologicznej podawana na pojedynczy, jałowy pasek z fluoresceiną, który umieszcza się na dolnej części spojówki gałki ocznej. Barwnik jest rozprowadzany po powierzchni gałki ocznej przez wykonanie kilku mrugnięć.

Skutki podania: nie drażni oczu, możliwe zabarwienie miękkich soczewek kontaktowych.

Figure1-HSV

Drugą grupę leków stanowią leki znieczulające. W praktyce okulistycznej specjaliści stosują najczęściej dwie substancje: 0,5% chlorowodorek proksymetakainy oraz 0,5% tetrakainę. Znieczulające środki farmakologiczne nie są przeznaczone wielokrotnego użycia przez pacjenta z uwagi na ich działanie toksyczne na nabłonek rogówki (przy długotrwałym stosowaniu mogłoby wystąpić owrzodzenie lub bliznowacenie).

Zastosowanie: usuwanie ciała obcego umiejscowionego powierzchownie, pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego, badanie pacjentów z przypadkiem uszkodzenia rogówki, umożliwienie przemycia roztworem soli fizjologicznej w przypadku obrażeń spowodowanych przez substancje chemiczne.

Sposób podania: 1 kropla do worka spojówkowego.

Skutki podania: podanie 1 kropli skutkuje znieczuleniem nabłonka rogówki w przeciągu 15 sekund, konieczność zahamowania odruchu pocierania oczu przez przynajmniej 10 minut.

Trzecią grupę leków stanowią substancje rozszerzające źrenicę pacjenta, wśród których można wyróżnić dwie grupy: leki parasympatykolityczne (blokujące receptory cholinergiczne) oraz leki sympatykomimetyczne (pobudzające receptory adrenergiczne).

Substancje parasympatykolityczne działają w sposób wielokierunkowy na organizm człowieka. Należą do nich leki, ale także trucizny oraz środki psychoaktywne. Ich antagonistyczne działanie polega na blokowaniu receptorów z grupy metabotropowych zlokalizowanych w błonach komórkowych i tym samym na blokowaniu jednego z neurotransmiterów – acetylocholiny. Stosowanie leków z grupy parasympatykolitycznych wymaga szczególnej ostrożności z uwagi na możliwość wywołania zaburzeń funkcjonowania układu nerwowego. W przypadku wystąpienia skutków ubocznych ich zastosowania w postaci majaczenia podawana jest odtrutka – haloperidol; w przypadku zatrucia atropinąfizostygmina.

Leki sympatykomimetyczne, w przeciwieństwie do parasympatykolityków, pobudzają sympatyczny układ nerwowy człowieka. Pośrednio mechanizm ich działania opiera się na zwiększeniu stężenia neuroprzekaźników w synapsach poprzez: zahamowanie wychwytu zwrotnego neuroprzekaźnika (np. kokaina, leki o działaniu przeciwdepresyjnym takie jak np. klomipramina), zahamowanie monoaminooksydazy (np. IMAO takie jak fenelzyna, selegilina, czy moklobemid); najmniej popularne zahamowanie katecholo-O-metylotransferazy, czy zwiększanie wydzielania przekaźnika (np. amfetamina, efedryna).

Zastosowanie w okulistyce

W przypadku podania leków parasympatykolitycznych, czyli blokujących receptory cholinergiczne, następuje porażenie zwieracza tęczówki. Są to np. tropikamid 0,5%, tropikamid 1%; chlorowodorek cyklopentolatu 1% oraz 2%, bromowodorek homatropiny 2% lub 5%.

Miejscowo stosuje się również siarczan atropiny w stężeniach 0,5 i 1% oraz bromowodorek skopolaminy 0,25%. Nie wykorzystuje się jednak ich w celach diagnostycznych, ponieważ po ich podaniu rozszerzenie źrenicy utrzymuje się od 1-2 tygodnie.

Zastosowanie: do rozszerzenia źrenicy, porażenia akomodacji.

Sposób podania: do worka spojówkowego.

Skutki podania: rozszerzenie źrenicy, cykloplegia.

Ostatnią grupę, którą należy omówić są leki pobudzające receptory adrenergiczne. Istnieje jedna substancja na stałe wykorzystywana w okulistyce. Jest nią 2,5% chlorowodorek fenylefryny.
Poza granicami Polski podczas badania dzieci wykorzystywany jest Cyclomydril (0,2% cyklopentolatu i 1,0% chlorowodorek fenylefryny).

Zastosowanie: do rozszerzenia źrenicy bez towarzyszącego porażenia akomodacji, stosuje się w połączeniu z tropikamidem w celu uzyskania maksymalnego rozszerzenia źrenicy przy badaniu obwodowej części siatkówki (często przy brązowej tęczówce)

Sposób podania: do worka spojówkowego.

Skutki podania: 1 kropla skutkuje rozszerzeniem źrenicy przez 30 do 40 minut.

Schemat prawidłowego podawania kropli

prawidłowa metoda podawania kropli

Źródło:

① Cynthia A. Bradfort, Okulistyka, Urban &Partner
Allan J. Flach, PharmD, MD, Frederick W. Fraunfelder, MD, Leki stosowane w okulistyce
③ Janiec Waldemar, Kompendium farmakologii Wydanie II, Wydawnictwo Lekarskie PZWL
drugs.com [dostęp: 09.03.2017].

Źródła grafiki:
healthline.com [dostęp: 09.03.2016],
Allan J. Flach, PharmD, MD, Frederick W. Fraunfelder, MD, Leki stosowane w okulistyce
③ webeye.ophth.uiowa.edu [dostęp: 09.03.2016].

Komentarze

foropter.pl

"Primum non nocere" w okulistyce i optometrii powinno być rozumiane jako motywacja do ciągłego pogłębiania wiedzy oraz maksymalizowania efektu synergii we współpracy pomiędzy wszystkimi specjalistami zajmującymi się układem wzrokowym.

http://foropter.pl